Gotyk

Klasztory były specyficzną formą budowli, która rozwinęła się zwłaszcza w średniowiecznych miastach. Fundowane przez władców, a potem również przez możniejsze rody, otrzymywały okazalsze rozmiary i bogatsze formy od świątyń parafialnych. Na początku jedynie kościoły klasztorne miały interesujące rozwiązania; zabudowania mieszkalne dla zakonników w większości aż do XVI w. były drewniane. Kształt tych kościołów w znacznym stopniu narzucony był przez regułę obowiązującą dany zakon. Szczególną ich cechą były znaczne rozmiary prezbiterium, spowodowane zarówno koniecznością pomieszczenia wszystkich zakonników, jak i zawartym w niektórych regułach zaleceniem oddzielenia osób duchownych od świeckich.

Do połowy XVI w. na terenie Wielkopolski powstało łącznie ok. 180 murowanych świątyń gotyckich. We wczesnym okresie budowania w tym stylu były to katedry, klasztory oraz nieliczne kościoły w większych miastach królewskich i siedzibach możnych rodów rycerskich. Później, dzięki fundacjom królewskim i kościelnym, powstało więcej takich budowli. Dopiero w 2 połowie XV w. inicjatywę w tym zakresie przejęło rycerstwo i dlatego przeważają u nas kościoły późnogotyckie,
choć niekiedy – z powodu braku dostatecznych środków – zbudowane w skromnej formie architektonicznej.

Kościoły wzniesione we wcześniejszej fazie gotyku cechują – wywodzący się jeszcze z okresu romanizmu – prosty układ wnętrza, prosto zamknięta wschodnia ściana prezbiterium, kwadratowy chór i ewentualnie drewniana wieża.

W czasach króla Kazimierza Wielkiego, który – jak głosi popularne powiedzenie – „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”. W tym okresie podjęto także budowę nowej katedry gnieźnieńskiej. Jej inicjatorem był abp Jarosław Bogoria Skotnicki, który chciał stworzyć obiekt godny miana duchowej stolicy Polski. W pierwszym etapie powstało wydłużone prezbiterium, nieco później otoczone wieńcem kaplic, natomiast na przełomie XIV i XV wybudowano trójnawowy korpus. Abp Skotnicki był też inicjatorem budowy kościoła w arcybiskupim Uniejowie, powstałego w latach 1349-65.

W końcowej fazie budowania w stylu gotyckim powstawały także bardziej okazałe świątynie miejskie. Jedną z ważniejszych jest kościół św. Małgorzaty w Gostyniu – pochodzący z lat 1416-68, wykończony w 1 połowie XVI w.

Pod wpływem kolegiaty szamotulskiej w północnej i zachodniej części Wielkopolski znów zaczęto budować świątynie z prosto zamkniętą wschodnią ścianą prezbiterium. Miały one też bogato dekorowane szczyty oraz podobnie rozwiązane sklepienia gwiaździste. W budowlach sakralnych na terenie wschodniej Wielkopolski dopatrzyć się można wpływów gotyku z Pomorza Wschodniego czy nawet zależności od form krzyżackich, które mogły tu zawędrować poprzez Kujawy albo Mazowsze.

Wiejskie kościoły nawiązujące do form gotyckich powstawały aż do 1 połowy XVII w., gdy w miastach rozpowszechniony był już barok. Miały one na ogół mniejsze rozmiary, przeważnie nie wznoszono przy nich wieży, wzorce zaś do budowy nierzadko czerpano z Pomorza lub Brandenburgii.
Darmowe strony www dla każdego