Renesans

Wprowadzenie renesansu w Polsce zawdzięczamy królowi Zygmuntowi I Staremu. Po jego wstąpieniu na tron i zaślubinach z Boną Sforzą napłynęli do Polski włoscy architekci, rzeźbiarze, a także poeci i muzycy. Młodzi Polacy chętnie wówczas studiowali na uniwersytetach włoskich. Pochodzący z Italii humanizm trafił w całym kraju na podatny grunt.

Charakterystyczne zwrócenie się ku człowiekowi przejawiło się wzrostem liczby budowli świeckich. Ludzie odrodzenia, troszcząc się o wygodę doczesnego życia, zaczynali przebudowywać gotyckie zamki, wznosić nowe wielkopańskie dwory. Bogaciły się również miasta, a ich mieszkańcy stawiali nowe kamienice, przebudowywali także stojące na rynkach ratusze. Choć renesans miał przede wszystkim świecki charakter, rozwijała się też architektura sakralna – powstawały dobudowywane do kościołów kaplice, a także ołtarze, nagrobki i inne elementy wyposażenia świątyń.

W Wyszynie (powiat turecki) zachowały się ruiny zamku Grodzieckich, zbudowanego w formach renesansowych w połowie XVI w. Z ciekawej budowli reprezentacyjno-obronnej, składającej się z dwóch traktów połączonych skrzydłem poprzecznym i tworzących dziedziniec zamknięty murem kurtynowym, zachowały się jedynie fragmenty baszty narożnej, jedna z baszt fasady frontowej, resztki muru oraz pozostałości fosy.

W latach 1517-23 powstała w Gnieźnie pierwsza kaplica św. Stanisława – mauzoleum prymasa Jana Łaskiego. Była to ceglana budowla w formie rotundy z trzema absydami. Podobne założenie odnaleźć można w miejskiej rezydencji magnackiej – pałacu Górków w Poznaniu. Połączono tutaj w jednej budowli tradycyjną rezydencję feudalną z renesansowym rozwiązaniem dziedzińca.

Najwybitniejszą budowlą renesansową w Wielkopolsce i jedną z najpiękniejszych w Polsce jest ratusz poznański, przebudowany w latach 1550-60 z gotyckiego przez Jana Baptystę Quadro z Lugano. W elewacji frontowej artysta zaplanował trójkondygnacyjną arkadową loggię, natomiast budynek zwieńczył attyką, nawiązującą do muru obronnego z trzema wieżami.

W 1 połowie XVII w. przybył do Wielkopolski włoski architekt Krzysztof Bonadura, zaangażowany zapewne przez Jana Opalińskiego. Jego pierwszym dziełem była przebudowa kościoła św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim, uważana za jeden z najwybitniejszych przykładów architektury manierystycznej w Polsce. W bryle kościoła uwagę zwraca pięć kopuł przykrywających prezbiterium i kaplice boczne. W kościele pobernardyńskim w Sierakowie, który miał być mauzoleum rodzinnym Opalińskich, Bonadura zastosował plan krzyża, a skrzyżowanie nawy z transeptem zamknął kopułą. Kolejne dzieła tego architekta zaliczane są już do stylu wczesnobarokowego.

Charakterystyczne dla omawianej epoki były też coraz okazalsze pomniki nagrobne. Przykładem przystosowania włoskiego stylu do polskiej tradycji jest twórczość Hieronima Canavesiego, włoskiego artysty działającego w Krakowie. Jego dziełem są dwa okazałe nagrobki z 1574 r. w katedrze poznańskiej: bp. Adama Konarskiego oraz Andrzeja i Barbary Górków, a także pomnik podskarbiego wielkiego koronnego Jakuba Rokossowskiego, znajdujący się w kolegiacie w Szamotułach.

Z końca XVI i początku XVII w. zachowały się także nagrobki z przedstawieniem stojącej postaci zmarłego, np. trzy płyty Sulimowskich w Borzęciczkach lub nagrobek Baltazara Czackiego w Krobi; postaci klęczącej, np. Andrzeja i Barbary Górków w Koźminie; a także pomniki ukazujące postać zmarłego w formie popiersia, np. Bartłomieja Wilczyńskiego w kościele Bernardynów w Kole. Ciekawostką jest epitafium 8-letniego Piotra Bolelickiego  w kościele Franciszkanów w Kaliszu, na którym napis wykuto nie w powszechnie stosowanej łacinie, lecz w języku polskim.

Epoka renesansu to także rozkwit malarstwa i rzeźby. W kościele św. Stanisława w Kobylinie znajduje się ufundowany ok. 1518 r. przez biskupa krakowskiego Jana Konarskiego wielki tryptyk z obrazami przedstawiającymi sceny legendy o św. Stanisławie. Jest on zapewne dziełem warsztatu krakowskiego i do średniowiecznego malarstwa tablicowego wprowadził cechy charakterystyczne dla epoki odrodzenia. Wielkie ołtarze późnorenesansowe zachowały się m.in. w kościele farnym w Kościanie, w kościele św. Jana w Krotoszynie, w Smogulcu, w kolegiacie w Szamotułach.
Kreator stron www - przetestuj!